Hanok
Hanok botiya tanggulo ode bele tradisional Korea mopohihedu tanggulo wawu bentukliyo wolo bela gaya Otolopa. Arsitektur lo Korea maa lorekeni lokasi lo bele botiya wolo lingkunganpali-palito, khususnya motimbangi keadaan geografi wawu sembo. Struktur interior olo maa piladiki limongoliyo berdasarkan lokasi lo bele.
Prinsip u hetanggulaliyo Baesanimsu (hangul: 배산임수) secara harfiah mongaturu bele ideal alihu bongulolo motibulemengo to hu’idu, wawu musi talu-talu ode dutula. Hanok oda’aliyo bilongu talu-talu ode pobbutuwa meyalo huliyaliyo alihu mo’otapu tinelo dulahu mopiyohu. Bele tradisional lo Korea bilongu lonto bahan-bahan alami odelo ayu, huta, botu, laato, genting wawu karatasi.
Wolihi-wolihi wawu kerangka lo hanok pilohutu lonto ayu. Dingingo bele bilongu lonto botu bata u pilohutu lonto hut aula-ulawu lo puputo. Karatasi tradisional Korea (hanji) popodembingolo to tutulowa, rangka lo huhebu, wawu polapisi dinging. Lantai pilohutu lonto huta pilo’ototoheto meyalo lonto botu.
Pinggiri lo watopo u melengkung ode yitaato tangguliyo cheoma. Haya’o cheoma molantu tu’udu tinelo patu lo dulahu u tumuwoto ode delomo hanok. Berdasarkan hihede uda’a to watop, secara garisi damango mowali tayadula dulo dalala: gijawip (bele wato-watopo genting) bilulo’a lo taa hikayawa wawu chaogajip (bele wato-watopo laato) bilulo’a lo kalangan taa hipomeengila.
Giwajip bilongu wato-watopo genting (giwa) tuheta maa mahale biaya momongu bele odito wawu diila omambowa lo ra’iyati biasa. Ra’iyati biasa hitolawa to bele hiwatopa lo laato wawu bahan-bahan u mura wawu ngohuntuwa hisadiyawa to alamu.
Hanok hiwatopa lo genting sambe masa botiya onggo woluwo hepotitambatiya lo tawu, sedangkan hanok hiwatopa lo laato maa susa odungga, maa lowali bangunan langka.
Tayadu bangunan
[boli'a | boli'a bungo]Hanok botiya dilengkapi lo ondo, pilakasi tuwawu u momatu lantai ngohilaya’o sembo lo polohuhulo. Tawu lo Korea hipotihulo’a, hipongala wawu hituluhe to lantai u layito hepatuwa lo ondol. Dulegedu motanggalo wuwumbuta monto ruangan tuwawu ode ruangan uweewo tangguliyo daecheong (대청). Daechong botiya ruangan hu’o-hu’o wolo lantai ayu, bilongu alihu modaha bele layito sejuk openu sembo lo patu polodulahe.
Model lo hanok olo botiya hihihede modudu’a daerah pilomongulaliyo to Korea. To Korea imbihu tilayo u lebe mohuhulo, bangunan hanok silusungiliyo odelo persegi he’u-he’uto, mowali potahangiliyo dupoto alihu bele debo mopatu. To Korea ambahu hungiyo, ruangan-ruangan lo hanok hesusungiyolo membentuk hurupu L. To Korea imbihu huliyaliyo, hanok bilongu odelo hurupu I alihu dupoto molinggahu tumuwoto wawu lumuwalo.
To bangunan lo hanok botiya, huwalipotuluhe lo mongolola’I wawu mongobuwa wiwi-wiwi sesuai wolo huhama lo Konfusius. Hanok botiya hitaya-tayade ruangan wolo tangguliyo haengrangchae, sarangchae, anchae, dan sadang.
Haengrangchae botiya huwali potitola lo pelayan, tambatiliyo to tili lo huhebu potuwotalo. Sarangchae huwali ode mongolola’I meyalo kepala keluarga, teeto pongalaliyo wawu potuluhelo, tambatiliyo to talu.