Interglossa
| Interglossa | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| Propiedades | |||||||||||||
|
Alfabeto
| |||||||||||||
|
Tipoloxía lingüística
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||||||||
| Wikidata | |||||||||||||
Interglossa (literalmente "entre + lingua") é unha lingua construída ideada polo biólogo Lancelot Hogben durante a Segunda Guerra Mundial, como un intento de colocar o léxico internacional da ciencia e a tecnoloxía, principalmente de orixe grega e latina, nunha lingua cunha gramática puramente illante. Interglossa foi publicada en 1943 como só un borrador dunha lingua auxiliar. Hogben aplicou principios semánticos para proporcionar un vocabulario reducido de algo máis de 880 palabras que poderían ser suficientes para a conversación básica entre xentes de diferente nacionalidade.
Un descendente de Interglossa é Glosa (década de 1970–), que expandiu e realizou cambios nas palabras da lingua.
Historia
[editar | editar a fonte]En 1943, Hogben publicou Interglossa: A draft of an auxiliary for a democratic world order. Como profesor, Hogben vira o difícil que era para os estudantes memorizar os termos da bioloxía, xa que estaban pouco familiarizados coa etimoloxía e as linguas clásicas. Así que comezou a mostrarlles as raíces internacionais gregas e latinas destes termos para axudar á súa memoria. Comezou a compilar un vocabulario, e máis tarde, durante a Segunda Guerra Mundial en Birmingham, ideou algunhas directrices de sintaxe, completando así o borrador dunha nova lingua auxiliar baseada especialmente no léxico da ciencia moderna:
Because natural science is the only existing form of human co-operation on a planetary scale, men of science, who have to turn to journals published in many languages for necessary information, are acutely aware that the babel of tongues is a social problem of the first magnitude. Men of science, more than others, have at their finger-tips an international vocabulary which is already in existence (...)Hogben (1943, p. 7)
Finalmente, Hogben convenceuse de que unha lingua auxiliar deste tipo parecía ser máis necesaria que nunca, polo que decidiu publicar a súa proposta, insistindo en que era simplemente un borrador:
A good enough reason for publishing this draft is that the post-war world may be ripe, as never before, for recognition of need for a remedy which so many others have sought. When need becomes articulate, it will be relatively simple for an international committee (...). (...) the author modestly consigns this first draft in the hope that readers will make suggestions and offer constructive criticisms as a basis for something better. It is not a primer for the beginner.Hogben (1943, p. 7)
Interglossa podería verse como o borrador da súa lingua auxiliar descendente Glosa, que cambiou e expandiu parcialmente o léxico.
Alfabeto e pronuncia
[editar | editar a fonte]Interglossa ten un alfabeto latino que utiliza as 26 letras do alfabeto latino básico ISO sen diacríticos.
| Letras maiúsculas | |||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z |
| Minúsculas | |||||||||||||||||||||||||
| a | b | c | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o | p | q | r | s | t | u | v | w | x | y | z |
| Fonemas do AFI | |||||||||||||||||||||||||
| a | b | k | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o | p | k | r | s | t | u | v | w | ks | i | z |
A maioría das letras do alfabeto pronúncianse de acordo cos símbolos do alfabeto fonético internacional, coas seguintes excepcións:
- y é equivalente a /i/.
- c e q son equivalentes a /k/.
- ph, th, ch, rh, teñen respectivamente o valor /f/, /t/, /k/, /r/.
- x inicial é /z/, doutro xeito /ks/.
Nas seguintes combinacións de consoantes iniciais, o primeiro elemento é mudo: ct-, gn-, mn-, pn-, ps-, pt-.
These rules admit of no inconsistencies. The inconvenience of having a few anomalies which go into a dozen lines of print is far less than the disadvantage which would result from mutilating roots beyond visual recognition.Hogben (1943, p. 30)
O acento está xeralmente na penúltima sílaba, por exemplo: billeta (billete), nesia (illa). Se a palabra remata con dúas vogais (-io, -ia, etc.), estas poden soar como un ditongo. Pero Hogben mantén máis ben un hiato, afirmando que o acento en nesia está na antepenúltima sílaba (así analizada como nÉ-si-a, non \nÉ-sia).
Clases de palabras
[editar | editar a fonte]Unha clasificación das clase de palabras relevante para unha lingua illante non seguiría as categorías apropiadas para o sistema flexional do grupo indoeuropeo. Os vocábulos de Interglossa pódense clasificar seguindo a función dos vocábulos individuais no "paisaxe-frase" [1] (p. 32-3):
- Substantivos (ítems n.º 483 a 860; e n.º 874 a 880; ademais n.º 881 a 954): Nomes para cousas concretas. Calquera deles pode actuar como adxectivo, como sucede cada vez máis en inglés. Exemplos (do texto de mostra a continuación): crati (goberno), geo (terra), pani (pan), parenta (proxenitor), urani (ceo).
- Partes do corpo (n.º 483 a 550)
- Termos zoolóxicos e botánicos (n.º 551 a 630)
- Nomes xeográficos (n.º 631 a 668)
- Comida, roupa e mobles (n.º 669 a 702)
- Termos arquitectónicos; formas e unidades (n.º 703 a 732)
- Instrumentos (n.º 733 a 783)
- Substancias e artigos manufacturados (distintos de alimentos e roupa) (n.º 784 a 808)
- Asuntos humanos (n.º 809 a 860)
- Hai un conxunto de substantivos xenéricos (n.º 47 a 60) utilizados en compostos. Exemplos: -pe [de persona] (persoa), dirigo-pe (condutor, piloto), tene-pe (gardián), pan-pe (todo o mundo).
- "Amplificadores" (n.º 141 a 462; e n.º 862 a 873): Palabras abstractas, calquera das cales pode ocupar o lugar dun substantivo, adxectivo ou adverbio correspondente. Exemplos: accido* (suceso, real, -idade, etc.), *demo (poboación), *dirigo / controlo (dirección, control, etc.), dyno (poder, -oso, etc.), *eu* (bo, -dade, ben, etc.), *famo* (reputación, fama), eu-famo (boa fama, gloria, etc.), libero (libre, -dade), malo (mal), *nomino* (nome), *offero* (oferta, -mento), *pardo (perdón, perdoar), *revero (reverente, -encia).
- Algúns deles fan o traballo de partículas de lugar ou tempo (n.º 61 a 101). Exemplos: a(d) (a, cara a), apo (lonxe de, etc.), di (día, diariamente, no (día...), etc.), *epi (sobre), *in (en, interior, etc.), tem (tempo, mentres, etc.).
- Algúns deles fan o traballo de partículas asociativas con significado adicional como preposicións e/ou conxuncións (n.º 102 a 128). Exemplos: causo (causa, porque, etc.), *de* (de, en relación con, etc.), *harmono (harmonía, segundo, etc.), hetero* (diferente, a diferenza de, doutro xeito, etc.), homo (similar, -mente, como), metro (medida, na medida en que, etc.), plus (adición, -al, ademais, e, etc.), tendo (obxectivo, vontade, co fin de, etc.).
- Algúns deles fan o traballo de verbos auxiliares (n.º 129 a 140). Exemplo: volo (disposto, desexo, querer, gustaríalle).
- "Verboides" (n.º 463 a 482): Nomes de procesos e estados. Exemplos: acte (facer, actuar, etc.), date (dar, etc.), dicte (dicir, expresar, etc.), gene (conseguir, etc.), habe (ter, etc.), tene (manter, etc.). Poden non actuar como un verbo, por exemplo: plu malo acte (os malos actos, os pecados).
- Poden formar combinacións naturais con palabras abstractas, análogas a tales construcións do Basic English. Exemplos: acte dirigo (dirixir, controlar, etc.), acte malo (facer o mal, pecar, transixir), acte pardo (perdoar), date libero (dar liberdade, liberar), dicte petitio (dicir unha petición, solicitar), dicte volo (desexar, etc.), habe accido (suceder, etc.).
- "Pseudónimos" (n.º 1 a 11): Funcionan tanto como pronomes como equivalentes para substantivos ou para os adxectivos correspondentes. Exemplos: na (nós, nos, noso), mu (eles, eses, etc. (multitude)), su (quen... (pronome relativo cando é suxeito)), tu (ti, che, teu, vostede, o seu).
- Partículas interrogativas, imperativas, negativas e comparativas (n.º 41 a 46), dúas das cales permiten a pregunta, a solicitude ou o mandato sen desviarse do patrón de palabra invariable. Exemplos: no(n) (non, non!), peti (solicitude). Mentres que peti é unha forma breve de expresar o imperativo cortés, dicte petitio sería a expresión completa.
- No texto de mostra a continuación, a expresión dicte volo pode ser equivalente ao subxuntivo inglés: Na dicte volo; tu Nomino gene revero : santificado sexa o teu nome.
- Artigos (n.º 12 a 40): Palabras xerais e numerals que teñen a función de predicar pluralidade ou doutro xeito en relación con equivalentes substantivos (todos os cales son invariables como sheep en inglés). Exemplos: pan (todo), plu (algúns, un número de, o/a/os/as), u(n) (un/unha, calquera, o/a/os/as).
"Paisaxe-frase"
[editar | editar a fonte]Para un recoñecemento rápido, unha lingua libre de flexións pode beneficiarse de dous tipos de sinais de "paisaxe-frase": artigos (véxase "Clases de palabras") e terminais (é dicir, vogais finais):
- Os substantivos rematan en -a ou -i. (As excepcións son: geo, cardo, acu, occlu, bureau, computo).
- Os "Amplificadores" rematan en -o. (As excepcións son: anni, di, hora, post, pre, tem, ad, contra, epi, ex, extra, in, inter, para, littora, peri, tele, trans, anti, de, minus, per, plus, syn, vice).
- Os "Verboides" rematan en -e.
- Os "Pseudónimos", doutro xeito, non rematan en ningún terminal en particular: mi, tu, na, an[dro], fe[mina], re, pe[rsona], mu[lti], auto, recipro, su[bject].
Hogben prefire ter este número de excepcións en lugar da desvantaxe de mutilar un talo internacional familiar ou de alongar indebidamente a palabra. [1] (p. 37)
Sintaxe
[editar | editar a fonte]Interglossa é unha lingua illante puramente como o chinés, que non depende de sufixos, nin flexionais nin derivativos, pero utiliza unha especie de compostos cuxo segundo compoñente é un substantivo monosílabo. Como no chinés (e no inglés), os substantivos compostos son esenciais, e tamén o é o contexto. Segundo Hogben, tales substantivos compostos poden ser autoexplicativos mentres temos en conta o seu contexto común de uso [1] (p. 21).
Interglossa proporciona unha gramática mínima cunha serie de regras sintácticas, aínda que se diferencia da gramática habitual das linguas flexionais-aglutinantes como as indoeuropeas:
Inevitably, we find our-selves gravitating away from the grammatical pattern of the Aryan [Indo-European] family to a more universal idiom with features common to Chinese. The result is that learning a language so designed is a lively training in clear thinking of a kind which anyone can usefully undertake. In fact, the grammar of Interglossa, as is largely true of Basic English, is semantics.Hogben (1943, p. 24)
Léxico
[editar | editar a fonte]A diferenza doutras linguas auxiliares, Interglossa de Hogben tende a adoptar as palabras internacionais do grego, debido á intensa infiltración de raíces gregas na vida cotiá, que proveñen da ciencia e a tecnoloxía modernas. Por exemplo: microbe, microphone, telephone, etc. [1] (p. 30). Aínda así, unha gran parte do léxico é de orixe latina. O termo Inter-glossa en si mesmo está composto polo latín inter e o grego glossa. Ás veces Hogben dubida entre o grego e o latín, e suxire pares de sinónimos equivalentes (por exemplo, hypo e infra, soma e corpora), para que un eventual comité internacional decida entre eles.
Mass observation on the basis of questionnaires sent out to different groups of people of different nationalities would settle which words in each pigeon-hole are entitled to first-rank.Hogben (1943, p.15-16)
En 1943 Hogben anunciou a preparación dun volume adicional, A short English-Interglossa Dictionary. Parece que este volume non foi publicado. O seu manuscrito consérvase entre os papels de Hogben na Universidade de Birmingham, e foi posto en liña en 2014.
Texto de mostra
[editar | editar a fonte]O seguinte é o Noso Pai, en Interglossa “U Petitio de Christi”:
| Versión en Interglossa: | Texto en grego: | Versión en galego (con doxoloxía final): |
|---|---|---|
|
Na Parenta in Urani: |
Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, |
Noso Pai, que estás no ceo, |
Lista de palabras
[editar | editar a fonte]Hogben proporciona unha lista numerada de 880 palabras con pistas etimolóxicas. Algúns dos ítems (uns 100) son pares de sinónimos, por exemplo: dirigo / controlo (ítem n.º 185).
Hogben tamén proporciona unha lista adicional de 74 palabras internacionais, polo que en realidade habería un léxico de 954.
Hogben finalmente proporciona unha lista alfabética (pp. 249–56), que desafortunadamente ten erros frecuentes nos números dos ítems (aquí corrixidos).
As sílabas en negra son "substantivos xenéricos" utilizados en palabras compostas.
