Java-eiland

**Java-eiland**
Wijk van Amsterdam
Kerngegevens
Gemeente	Amsterdam
Stadsdeel	Oost
Coördinaten	52°22'41"NB, 4°55'44"OL
Oppervlakte	71 ha.
Overig
Postcode(s)	1019
Foto('s)
	Het Java-eiland gezien vanaf de Veemkade (1980)

Het Java-eiland is een schiereiland in het Oostelijk Havengebied van Amsterdam, vernoemd naar het eiland Java in Indonesië. Het werd oorspronkelijk aangelegd als havengebied, maar werd in de jaren negentig van de 20e eeuw herontwikkeld tot woonwijk.

Java-eiland wordt doorsneden door vier grachtjes met postmodernistische grachtenhuizen van verschillende architecten en fiets- en loopbruggetjes. De vier grachten zijn, van west naar oost, de Brantasgracht, Lamonggracht, Majanggracht en Seranggracht, allen vernoemd naar rivieren op Java.

Elk van de vijf eilandjes waarin Java-eiland is opgedeeld door de vier grachten heeft een binnentuin. De binnentuinen zijn vernoemd naar Javaanse plaatsen, van west naar oost: de Tosarituin, Imogirituin, Taman Sapituin, Kratontuin en Bogortuin.

De kop van Java-eiland op het westpunt heeft geen bebouwing en wordt vaak gebruikt voor concerten en evenementen zoals de Uitmarkt en Sail Amsterdam. Langs de noordkant van Java-eiland loopt de Sumatrakade en langs de zuidkant loopt de Javakade. Ten oosten van het Azartplein gaat het schiereiland door als het KNSM-eiland.

Aan westzijde van het Java-eiland staat Hotel Jakarta, dat in 2019 de Amsterdamse Architectuur Prijs won. Aan oostzijde staat het grote woongebouw Hoogkade van het Zwitserse bureau Diener & Diener Architekten. Tussen de bebouwing staan trafo- en gashuisjes.

Bruggen

Java-eiland kan bereikt worden via twee bruggen: de Blauwehoofdbrug (nummer 163) in de Verbindingsdam en de Jan Schaeferbrug (nr 2000).

Aan noordkant van Java-eiland, langs de Sumatrakade, liggen drie algemene verkeersbruggen: Brantas (brugnummer 1993), Lamong (1990), Majang (1986) en Serang (1983). De overige bruggen op Java-eiland, ontworpen door de kunstenaars Guy Rombouts en Monica Droste, zijn bestemd voor voetgangers en/of fietsers.

Alle interne bruggen op het Java-eiland hebben een Amsterdams brugnummer in de reeks 1983-1995.

Geschiedenis

Eind 19e eeuw werd begonnen met de aanleg van Java-eiland in het IJ. Aanvankelijk was het eiland een golfbreker voor de Oostelijke Handelskade, net als het oostelijker gelegen KNSM-eiland. Later werd het uitgebreid met de IJkade en opgehoogd met baggerspecie uit het Noordzeekanaal. Op het haventerrein dat zo ontstond vestigde zich onder meer de Stoomvaart-Maatschappij Nederland, die lijndiensten op Nederlands-Indië onderhield.

In de jaren tachtig van de 20e eeuw namen krakers en kunstenaars bezit van het gebied. Door krakers werd er een gaarkeukenrestaurant gerund met de naam "Eind van de Wereld". Dit was een grote trekpleister, ook al was het enkel bereikbaar via de strekdam en lag het, verstopt tussen aangemeerde schepen, op een van de minst bereikbare uithoeken van Amsterdam.

In de jaren negentig van de 20e eeuw werden de verlaten haventerreinen bestemd voor woningbouw en kreeg het hele schiereiland de naam Java-eiland. Het gebied werd herontwikkeld tot woonwijk naar een plan van de Amsterdamse architect Sjoerd Soeters. Alle bebouwing werd gesloopt, op een gebouw van de Samenwerkende Havenbedrijven (SHB) na. De aan de noordzijde van het eiland lopende Sumatrakade werd de enige ontsluitingsweg.

De gemeente Amsterdam had het voornemen om vanaf 2020 beginnen met de aanleg van de Javabrug, een fietsbrug over het IJ die het Java-eiland zou verbinden met Amsterdam-Noord. Dit stuitte echter op verzet vanuit de rijksoverheid.^[1] De focus is daarom verlegd naar de aanleg van een brug bij het Azartplein, de zogenaamde Oostbrug.

Verkeer en vervoer

Op het Azartplein ligt sinds 2018 het eindpunt van tramlijn 7. Deze lijn vormt de verbinding van het Oostelijk Havengebied met de Sarphatistraat, Weteringschans, Leidseplein, Kinkerstraat en Slotermeer. Van 2004 t/m 2018 was Azartplein het eindpunt van tramlijn 10.

Buslijn 43 verbindt het Java-eiland met het Borneo-eiland en het Centraal Station, buslijn 65 met oost en zuid.

Het Oostveer verbindt het Java-eiland met Amsterdam-Noord.

Afbeeldingen

Het Java-eiland vanuit de lucht gezien (1923)
De Sumatrakade met door de Duitse bezetters vernielde kranen en loodsen (1945)
Onthulling Zeeman op de uitkijk (1950)
De Javakade met havenkranen en rails (1976)
Bogortuin (2013)
Trafohuis Kratontuin (2019)
Hotel Jakarta op de kop van Java-eiland, met rechts de Jan Schaeferbrug over de IJhaven (2023)
Brug Wetenschap aan de Javakade