Julbock
Julbock (suediera: Eguberrietako ahuntza) Suediako, Danimarkako (daniera: julebuk, juleged), Norvegiako (norvegiera: julebukk), Finlandiako (finlandiera: joulupukki[1]), eta Islandiako (islandiera: fingálpn) gabonetako apaingarri tipikoa da.[2][3] Lastoz eta hainbat tamainatako artisau eran egina. Laborantza-urtearen amaiera ospatzeko ahuntz bat sakrifikatzeko landa-tradizioan du jatorria.
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Tradizioaren jatorria ezagutzen ez den arren, zenbait adituk iradokitzen dute animalien mozorroetan oinarritutako beste erritu batzuekin antzekotasunak mitologia zelta izan zezakeela erreferentetzat; beste batzuek, berriz, tradizioa geroagokoa dela diote, eta ziurrenik Alemaniako Klapperbock, Habergeiss edo Erbsenbärrekin lotua, Hansak merkatarien eraginez Eskandinaviara iritsiko zena.
Tradizioa, batez ere XVII. eta XVIII. mendeetan zehar, gizonezkoak ahuntz baten zahagi eta adarrekin mozorrotzen ziren Eguberrietako opariek zekarten julbockena irudikatzeko, eta gero desagertu egin zen elizaren presioengatik, non ahuntza Deabruarekin lotzen den. Danimarkan 1543an debekatu zuten ospakizuna, herri mailan. Eskandinaviako beste herrialdeetan debeku ugari ezarri zituzten, baita Estatuko legeen bidez ere, eta 1808ko Suediako lege batekin amaitu ziren.[3] mendera arte iraun zuen ohiturak.[4][5]
Eskandinaviako Jul-aren ospakizuna Gabon kristauak baino lehenagokoa da, eta uste da neguko solstizioaren ospakizun gisa duela jatorria.
Gävlebocken
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
1966tik, 3 metroko altuera eta 7 metroko luzera zuen julbock erraldoi bat eraiki zutenetik, hiru tonako pisua zuena, urtero julbock erraldoi bat eraikitzen da Gävle hirian, Gävlebocken izenez ezagutzen dena.[6][7] 1993koa errekorren Guinness Liburuan erregistratu zen, 16 metroko altuera lortu baitzuen, adarrak barne.[6]
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Garriga Marqués, Ramón (1978) Desde el techo de Europa, p. 249. Argos Vergara. Google Books-en.
- ↑ Ramos Pluma, Arturo (2006) Los Porques de la Navidad. Reader's Digest México. Google Books-en.
- ↑ a b Gunnell, Terry (1995) (ingelesez) The Origins of Drama in Scandinavia, pp. 107-127. Boydell & Brewer Ltd. Google Books-en.
- ↑ (Suedieraz) «Tomten».[Betiko hautsitako esteka] Nordiska museet.
- ↑ Rossel, Sven Hakon y Bo Elbrønd-Bek (1996) (ingelesez) Christmas in Scandinavia, p. xvi. University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-3907-6. Google Books-en.
- ↑ a b (Suedieraz) «Julbocken i Gävle hackad.» Aftonbladet.
- ↑ (ingelesez) «Christmas 2012: The Swedish goat that takes Christmas by the horns.» The Daily Telegraph.
Kanpo loturak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Gävlebocken-en eraikuntzaren irudiak (2013).. Sveriges Irratia
