Przejdź do zawartości

Program Artemis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Sprzątanie Wikipedii
Ten artykuł należy dopracować:
od 2024-09 → poprawić styl – powinien być encyklopedyczny,
od 2024-09 → zweryfikować treść i dodać przypisy,
od 2024-09 → zaktualizować na podstawie najświeższych informacji,
od 2024-09 → dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
Logo programu Artemis

Program Artemis – program eksploracji Księżyca realizowany przez amerykańską Narodową Agencję Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej, formalnie ustanowiony w 2017 roku na mocy Space Policy Directive 1[1]. Celem programu jest ponowne ustanowienie stałej obecności człowieka na Księżycu po raz pierwszy od czasu misji Apollo 17 z 1972 roku[1][2], a w dłuższej perspektywie utworzenie trwałej bazy księżycowej[2]. Program ten ma również stanowić kluczowy etap przygotowań do przyszłych załogowych misji na Marsa[1].

Dwa główne elementy programu Artemis wywodzą się z anulowanego programu Constellation: statek kosmiczny Orion (wyposażony w Europejski Moduł Serwisowy zamiast pierwotnie planowanego modułu produkcji amerykańskiej[3][4]) oraz boostery rakietowe rakiety Space Launch System, które zostały pierwotnie opracowane na potrzeby rakiety Ares V[5][6]. Pozostałe komponenty programu, takie jak planowana stacja orbitalna Lunar Gateway[7] oraz system lądowania załogowego Human Landing System(inne języki)[8], znajdują się w fazie rozwoju i są realizowane we współpracy agencji rządowych oraz prywatnych przedsiębiorstw sektora kosmicznego, w ramach międzynarodowych Porozumień Artemis oraz kontraktów rządowych[9].

Nazwa

[edytuj | edytuj kod]

14 maja 2019 r. administrator NASA Jim Bridenstine ogłosił, że kolejny załogowy program lotu na Księżyc będzie nosić nazwę „Artemis” (pol. Artemida). Stanowi to nawiązanie do programu Apollo, ponieważ według mitów Artemida była siostrą bliźniaczką Apolla[10].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Obecny program Artemis zawiera kilka głównych elementów innych anulowanych projektów NASA, takich jak program Constellation i Asteroid Redirect Mission. Początkowo zgodnie z ustawą o autoryzacji NASA z 2005 r., Constellation obejmował rozwój Ares I, Ares V i Orion Crew Exploration Vehicle. Program trwał od początku 2000 roku do 2010 roku.

W 2008 r. nowo wybrany prezydent Barack Obama ustanowił specjalny komitet w celu ustalenia, jak wykonalne będzie lądowanie na Księżycu do 2020 r. przy obecnym budżecie. Komisja stwierdziła, że projekt był masowo niedofinansowany i że lądowanie na Księżycu w 2020 r. było niemożliwe. Program Constellation został następnie wstrzymany.

15 kwietnia 2010 r. prezydent Obama przemawiając w Centrum Kosmicznym Kennedy’ego, ogłosił plany administracji dotyczące NASA, anulowanie elementów Constellation niebędących elementami Oriona, ogłaszając, że plan stał się niewykonalny. Zamiast tego obiecał 6 miliardów dolarów dodatkowych środków i wezwał do opracowania nowego programu rakiet dla ciężkich ładunków, który będzie gotowy do budowy do 2015 roku, z załogowymi misjami na orbitę marsjańską do połowy lat 30. XXI wieku[11].

30 czerwca 2017 r. prezydent Donald Trump podpisał rozporządzenie wykonawcze w sprawie ponownego ustanowienia Krajowej Rady Kosmicznej, której przewodniczy wiceprezydent Mike Pence. W budżecie postanowiono zachować środki na programy lotów kosmicznych jeszcze z poprzedniej administracji; są to: Commercial Crew Development, Space Launch System, i załogowy statek Orion przystosowany do lotów w głęboką przestrzeń kosmiczną, przy jednoczesnym ograniczeniu badań naukowych na Ziemi i wezwaniu do eliminacji biura edukacyjnego NASA[12].

11 grudnia 2017 r. Trump podpisał Dyrektywę w Sprawie Polityki Kosmicznej 1, zmianę krajowej polityki kosmicznej, która przewiduje współpracę USA z partnerami z sektora prywatnego na rzecz powrotu człowieka na Księżyc, a następnie misje na Marsa i dalej. Polityka wzywa administratora NASA do „prowadzenia innowacyjnego i zrównoważonego programu badań z partnerami handlowymi i międzynarodowymi, aby umożliwić ludzką ekspansję w całym układzie słonecznym i przywrócić Ziemi nową wiedzę i możliwości”.

26 marca 2019 r. wiceprezydent Mike Pence ogłosił, że cel lądowania na Księżycu zostanie przyspieszony o 4 lata, a planowane lądowanie odbędzie się w 2024 r. W styczniu 2024 przełożono lądowanie na wrzesień 2026.

Cele programu

[edytuj | edytuj kod]
Planowane misje programu Artemis

Główną ideą przyświecającą programowi Artemis jest ponowna obecność ludzi i założenie bazy na Księżycu. W przeciwieństwie do programu Apollo, gdzie w skład załóg wchodzili głównie wojskowi, ma być to teraz załoga złożona w głównej mierze z naukowców. W skład załogi będzie wchodziła też co najmniej jedna kobieta. Załoga założy na Księżycu pierwszą bazę, w której będą sprawdzane technologie użyte w późniejszej misji na Marsa (planowanej na lata trzydzieste XXI wieku, po rozbudowie stacji Gateway).

Będzie to pierwsze lądowanie ludzi na Księżycu od ponad 50. lat, od misji Apollo 17 z 11 grudnia 1972 r.

Dzięki Lunar Reconnaissance Orbiter oraz innym sondom kosmicznym, znaleziono dowody na obecność wody na Księżycu. Ciekła woda nie jest stabilna na powierzchni Księżyca, ale istnieją dowody na to, że cząsteczki wody odbijają się od powierzchni i atmosfery. Ponadto na biegunach występuje lód wodny, a bardzo małe ilości wody uwięzione są w strukturze niektórych skał i minerałów.

Niezależnie od formy, woda jest niezwykle potrzebna. Astronauci z Artemis będą potrzebować jej do picia, a także składników (tlenu i wodoru), które będą używane do oddychania i do produkcji paliwa rakietowego do głębokich podróży kosmicznych.

Najbardziej obiecujące księżycowe rezerwy wody znajdują się w stale zacienionych kraterach na biegunach, które należą do najzimniejszych miejsc w Układzie Słonecznym, a zatem dobrze zachowują wodę. To, oprócz obfitego światła słonecznego, sprawia, że Księżycowy Biegun Południowy jest miejscem docelowym dla załogi Artemis.

Wyzwanie polega na tym, że w większości urządzenia do teledetekcji mogą wykrywać wodę lub jej składniki chemiczne w stosunkowo płytkiej warstwie powierzchni. Rodzi to pytanie, czy jest to cała dostępna woda, czy też jest tylko czubkiem góry lodowej. Astronauci z Artemidy będą musieli kopać pod powierzchnią, aby to sprawdzić[13].

Misje główne

[edytuj | edytuj kod]
Misja Start Załoga Rakieta Czas trwania Uwagi
Artemis I 16 listopada 2022

Kennedy LC-39B

bezzałogowy SLS Block 1 26 dni bezzałogowy lot statku Orion wokół Księżyca
Artemis II luty 2026[14]

Kennedy LC-39B

czworo astronautów SLS Block 1 ~10 dni misja na orbicie wokółksiężycowej (8900 km nad powierzchnią)
Artemis III(inne języki) połowa 2027 czworo astronautów, w tym dwoje lądujących na Księżycu SLS Block 1 ~30 dni misja zakończy się lądowaniem na Księżycu na około tydzień
Artemis IV wrzesień 2028[15]

Kennedy LC-39B

SLS Block 1B Crew ~30 dni proponowane
Artemis V marzec 2030

Kennedy LC-39B

SLS Block 1B Crew ~30 dni proponowane
Artemis VI 2031

Kennedy LC-39B

SLS Block 1B Crew ~30 dni proponowane
Artemis VII 2032

Kennedy LC-39B

SLS Block 1B Crew >60 dni proponowane
Artemis VIII 2033

Kennedy LC-39B

bezzałogowy SLS Block 1B Cargo >60 dni proponowane, dostarczenie bazy księżycowej
Artemis IX[16] 2034 >60 dni proponowane
Artemis X[16] 2035 <180 dni proponowane

Programy wspierające

[edytuj | edytuj kod]

Realizacja programu Artemis wymaga uruchomienia dodatkowych programów, projektów oraz komercyjnych rakiet nośnych, mających na celu wsparcie budowy stacji Lunar Gateway, realizację misji zaopatrzeniowych do tej stacji oraz rozmieszczenie licznych bezzałogowych lądowników i instrumentów naukowych na powierzchni Księżyca[17]. Kilka wcześniejszych misji bezzałogowych koordynowanych jest w ramach programu Commercial Lunar Payload Services, którego celem jest rozpoznanie zasobów księżycowych, a także testowanie technologii pozyskiwania i wykorzystania zasobów in situ[17][18].

Commercial Lunar Payload Services

[edytuj | edytuj kod]
Modele pierwszych trzech komercyjnych bezzałogowcyh lądowników księżycowych wybranych w ramach programu Commercial Lunar Payload Services (od lewej): Peregrine, należący do firmy Astrobotic Technology, lądownik Nova-C firmy Intuitive Machines oraz Z-01 firmy OrbitBeyond

W marcu 2018 roku NASA ustanowiła program Commercial Lunar Payload Services, którego celem jest wysyłanie niewielkich bezzałogowych lądowników i łazików, głównie w rejon południowego bieguna Księżyca[18][19][20]. Do głównych celów programu należą: rozpoznanie zasobów księżycowych, testy wykonalności technologii ISRU oraz prowadzenie badań naukowych na powierzchni Księżyca[21].

W pierwszej fazie programu rozpatrywano oferty zdolne do dostarczenia co najmniej 10 kilogramów ładunku użytecznego do końca 2021 roku[22]. Planowano również uwzględnienie propozycji średnich lądowników, zdolnych do transportu od 500 do 1000 kilogramów ładunku, dla misji realizowanych po 2021 roku[23].

W listopadzie 2018 roku NASA ogłosiła listę dziewięciu firm zakwalifikowanych do ubiegania się o kontrakty z programu Commercial Lunar Payload Services[24]. Dnia 31 maja 2019 roku trzy z nich: Astrobotic Technology, Intuitive Machines oraz OrbitBeyond, otrzymały kontrakty na realizację lądowników księżycowych[25]. 29 lipca 2019 roku NASA poinformowała o przyjęciu wniosku OrbitBeyond o zwolnienie z zobowiązań kontraktowych, wskazując na „wewnętrzne trudności korporacyjne” firmy[26].

Pierwszych dwanaście ładunków użytecznych i eksperymentów opracowanych przez ośrodki NASA ogłoszono 21 lutego 2019 roku[27]. Kolejnych dwanaście ładunków, pochodzących z uniwersytetów i prywatnego przemysłu kosmicznego, wybrano 1 lipca 2019 roku; siedem z nich stanowiły eksperymenty naukowe, a pięć demonstratory technologii[28].

Program Lunar Surface Instrument and Technology Payloads w 2019 roku zbierał propozycje ładunków użytecznych niewymagających istotnego dalszego rozwoju. Obejmowały one demonstratory technologii mające na celu rozwój badań księżycowych oraz komercyjnego wykorzystania Księżyca[29][30].

W listopadzie 2019 roku NASA dodała pięciu kolejnych wykonawców uprawnionych do ubiegania się o kontrakty na transport dużych ładunków na powierzchnię Księżyca w ramach programu Commercial Lunar Payload Services: Blue Origin, Ceres Robotics, Sierra Nevada Corporation, SpaceX oraz Tyvak Nano-Satellite Systems[31][32].

W kwietniu 2020 roku NASA wybrała firmę Masten Space Systems do realizacji kolejnej misji dostawczej programu Commercial Lunar Payload Services na Księżyc w 2022 roku[33][34]. 23 czerwca 2021 roku Masten Space Systems ogłosiła opóźnienie misji do listopada 2023 roku, wskazując pandemię COVID-19 oraz problemy w globalnych łańcuchach dostaw jako główne przyczyny opóźnienia[35].

W lutym 2021 roku NASA wybrała firmę Firefly Aerospace do realizacji misji programu Commercial Lunar Payload Services w region Mare Crisium, planowanej na połowę 2023 roku[36][37].

Wykonawcy zakwalifikowani do składania ofert na prace projektowe finansowane w ramach programu Commercial Lunar Payload Services
Data kwalifikacji Firma Proponowane usługi Przyznanie kontraktu
Data Kwota (mln w USD)
29 listopada

2018

Astrobotic Technology Lądownik Peregrine 31 maja 2019 79,5[25]
Deep Space Systems [24]
Draper Laboratory Lądownik Series 2 21 lipca 2022 73[38]
Firefly Aerospace Klasa lądowników Blue Ghost 4 lutego 2021 93,3[39]
Intuitive Machines Klasa lądowników Nova-C 31 maja 2019 77[25]
Lockheed Martin Space Lądownik McCandless [24]
Masten Space Systems Lądownik XL-1 8 kwietnia 2020 75,9[33][24]
Moon Express Lądowniki MX-1, MX-2, MX-5, MX-9; powrót próbek z Księżyca [24]
OrbitBeyond Lądowniki Z-01 i Z-02 31 maja 2019 97[25]
18 listopada

2019

Blue Origin Lądownik Blue Moon [40]
Ceres Robotics [40]
Sierra Nevada Corporation [40]
SpaceX Lądownik towarowy Starship [40]
Tyvak Nano-Satellite Systems [40]

Porozumienia Artemis

[edytuj | edytuj kod]
 Główny artykuł: Porozumienia Artemis.

5 maja 2020 roku agencja Reuters poinformowała, że administracja prezydenta Donalda Trumpa przygotowuje nową międzynarodową umowę regulującą kwestie wydobycia surowców na Księżycu[41]. Administrator NASA Jim Bridenstine oficjalnie ogłosił Porozumienia Artemis 15 maja 2020 roku. Dokument ten stanowi zbiór wielostronnych porozumień pomiędzy państwami uczestniczącymi w programie Artemis, „opartych na Traktacie o przestrzeni kosmicznej z 1967 roku”[42][9]. Porozumienia te spotkały się z krytyką części amerykańskich badaczy, którzy uznali je za próbę ukierunkowania międzynarodowej współpracy kosmicznej na krótkoterminowe interesy komercyjne Stanów Zjednoczonych[43].

Lądownik

[edytuj | edytuj kod]

Do lądowania na Srebrnym Globie będzie potrzebny zaprojektowany na nowo lądownik. Plany NASA zakładały, że lądownik będzie składał się z trzech modułów:

  • Moduł transferowy – ma on przenieść lądownik ze stacji Gateway na orbitę Księżyca,
  • Moduł zniżania – przeznaczony do przetransportowania ludzi na powierzchnię Księżyca,
  • Moduł powrotny – przeznaczony do przetransportowania lądownika wraz z załogą na stację Gateway po wykonaniu misji[44].

30 kwietnia 2020 roku NASA ogłosiła wybór trzech firm do zaprojektowania i zbudowania lądowników. Pod kierownictwem firmy Blue Origin (konsorcjum obejmuje też firmy Lockheed Martin, Northrop Grumman i Draper) miał powstać trójmodułowy Integrated Lander Vehicle(inne języki). Firma Dynetics miała zbudować zintegrowany lądownik Dynetics Human Landing System. Ostatnim wybranym rozwiązaniem była wersja księżycowa statku Starship firmy SpaceX[45]. Blue Origin dostało 579 mln dolarów dofinansowania, Dynetics(inne języki) – 253 mln, a firma Elona Muska – 135 mln[46]. W piątek 16 kwietnia 2021 roku NASA ogłosiła, że lądownikiem, który dostarczy pierwszych od czasu programu Apollo astronautów na Księżyc, będzie pojazd Starship[47][48][49][50][51][46]. Astronauci po kilkudniowym locie będą dokowali statkiem Orion do stacji kosmicznej Gateway, by przesiąść się do lądownika i nim wylądować na powierzchni Księżyca[46].

Astronauci

[edytuj | edytuj kod]

9 grudnia 2020 roku NASA podała listę 18 astronautów, wytypowanych do udziału w programie[52]:

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c Artemis - NASA [online] [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  2. ↑ a b Artemis II - NASA [online] [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  3. ↑ European Service Module - NASA [online] [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  4. ↑ European Service Module [online], www.esa.int [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  5. ↑ The Evolution of NASA's Launch Vehicle Design: From Saturn to SLS - New Space Economy [online], newspaceeconomy.ca, 24 czerwca 2024 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  6. ↑ Anthony Young, The SLS Solid Rocket Boosters, Anthony Young (red.), Cham: Springer Nature Switzerland, 2025, s. 91–111, DOI: 10.1007/978-3-031-92655-6_4, ISBN 978-3-031-92655-6 (ang.).
  7. ↑ Gateway - NASA [online] [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  8. ↑ Artemis III: NASA’s First Human Mission to Lunar South Pole - NASA [online], 13 stycznia 2023 [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  9. ↑ a b Artemis Accords - NASA [online] [dostęp 2026-01-01] (ang.).
  10. ↑ Karen Northon, NASA Coverage of Vice President’s Visit to Kennedy Space Center [online], NASA, 19 lipca 2019 [dostęp 2019-07-22].
  11. ↑ NASA - President Barack Obama on Space Exploration in the 21st Century [online], nasa.gov [dostęp 2019-07-22] (ang.).
  12. ↑ Stephen Clark, Trump signs order reviving long-dormant National Space Council – Spaceflight Now [online] [dostęp 2019-07-22] (ang.).
  13. ↑ Svetlana Shekhtman, What Artemis Will Teach Us About Living, Working on the Moon [online], NASA, 15 lipca 2019 [dostęp 2019-07-22].
  14. ↑ NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months [online], 22 marca 2025 [dostęp 2025-04-11] (ang.).
  15. ↑ NASA planning to spend up to $1 billion on space station deorbit module - SpaceNews [online], spacenews.com [dostęp 2024-04-25] (ang.).
  16. ↑ a b NASA Commits to Future Artemis Missions With More SLS Rocket Stages [online], NASA, 16 października 2019 [dostęp 2019-10-16] (ang.).
  17. ↑ a b Thomas Burghardt, NASA aims for quick start to 2024 Moon landing via newly named Artemis Program [online], NASASpaceFlight.com, 14 maja 2019 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  18. ↑ a b NASA moon landing: Space agency taps 3 companies for Artemis program moon missions – Astrobotic, Intuitive Machines, and Orbit Beyond - CBS News [online], www.cbsnews.com, 31 maja 2019 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  19. ↑ Jeff Foust, NASA awards contracts to three companies to land payloads on the moon [online], SpaceNews, 31 maja 2019 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  20. ↑ Chris Bergin, NASA courts commercial options for Lunar Landers [online], NASASpaceFlight.com, 19 marca 2018 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  21. ↑ NASA Expands Plans for Moon Exploration: More Missions, More Science - NASA [online], 3 maja 2018 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  22. ↑ Jeff Foust, NASA emphasizes commercial lunar lander plans with Resource Prospector cancellation [online], spacenews.com, 28 kwietnia 2018 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  23. ↑ Debra Werner, NASA to begin buying rides on commercial lunar landers by year’s end [online], spacenews.com, 24 maja 2018 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  24. ↑ a b c d e NASA Announces New Partnerships for Commercial Lunar Payload Delivery Services - NASA [online] [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  25. ↑ a b c d NASA chooses three companies to send landers to the moon - UPI.com [online], UPI [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  26. ↑ Jeff Foust, Commercial lunar lander company terminates NASA contract [online], spacenews.com, 29 czerwca 2019 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  27. ↑ NASA selects experiments to fly aboard commercial lunar landers, „SpaceFlight Insider”, 26 lutego 2019 [dostęp 2026-01-03] [zarchiwizowane z adresu 2019-05-26] (ang.).
  28. ↑ NASA Selects 12 New Lunar Science, Technology Investigations - NASA [online] [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  29. ↑ Solar System Exploration Research Institute (SSERVI) - SSERVI [online], sservi.nasa.gov [dostęp 2026-01-03].
  30. ↑ NASA Selects Experiments for Possible Lunar Flights in 2019 - NASA [online] [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  31. ↑ Loren Grush, NASA partners with SpaceX, Blue Origin, and more to send large payloads to the Moon [online], The Verge, 18 listopada 2019 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  32. ↑ New Companies Join Growing Ranks of NASA Partners for Artemis Program - NASA [online] [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  33. ↑ a b Darrell Etherington, NASA selects Masten Space Systems to deliver cargo to the Moon in 2022 [online], TechCrunch, 8 kwietnia 2020 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  34. ↑ Masten Space Systems Awarded $76M to Help NASA Deliver Lunar Sci-Tech Payloads [online], GovCon Wire, 9 kwietnia 2020 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  35. ↑ Jeff Foust, Masten delays first lunar lander mission [online], spacenews.com, 23 czerwca 2021 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  36. ↑ NASA Selects Firefly Aerospace for Artemis Commercial Moon Delivery in 2023 - NASA [online] [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  37. ↑ Lunar Lander - Firefly Aerospace, „Firefly Aerospace” [dostęp 2026-01-03] [zarchiwizowane z adresu 2021-02-05] (ang.).
  38. ↑ NASA Selects Draper to Fly Research to Far Side of Moon - NASA [online] [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  39. ↑ NASA Selects Firefly Aerospace for Artemis Commercial Moon Delivery in 2023 - NASA [online] [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  40. ↑ a b c d e New Companies Join Growing Ranks of NASA Partners for Artemis Program - NASA [online] [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  41. ↑ Joey Roulette, Exclusive: Trump administration drafting 'Artemis Accords' pact for moon mining - sources, „U.S.” [dostęp 2026-01-03] [zarchiwizowane z adresu 2023-04-03] (ang.).
  42. ↑ Mike Wall, NASA lays out 'Artemis Accords' for responsible moon exploration [online], Space, 15 maja 2020 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  43. ↑ Loren Grush, US and seven other countries sign NASA’s Artemis Accords to set rules for exploring the Moon [online], The Verge, 13 października 2020 [dostęp 2026-01-03] (ang.).
  44. ↑ Amerykanie wracają na Księżyc za 5 lat - AstroFaza. Astrofaza 2019-07-15. [dostęp 2019-07-22].
  45. ↑ Erin Mahoney, NASA Selects Blue Origin, Dynetics, SpaceX for Artemis Human Landers [online], NASA, 30 kwietnia 2020 [dostęp 2020-04-30].
  46. ↑ a b c NASA wybrała producenta lądownika do programu Artemis. Astronauci przesiądą się w kosmosie z rakiety Elona Muska [online], msn.com [dostęp 2021-04-19].
  47. ↑ NASA Picks SpaceX for Artemis Human Lunar Lander Development. [dostęp 2021-04-17].
  48. ↑ NASA picks SpaceX and Starship to send Artemis astronauts to the moon [online], msn.com [dostęp 2021-04-17].
  49. ↑ NASA, As Artemis Moves Forward, NASA Picks SpaceX to Land Next Americans on Moon [online], prnewswire.com [dostęp 2021-04-17] (ang.).
  50. ↑ NASA, Artemis Program Select SpaceX to Build Spaceship for America’s Return to the Moon [online], spacecoastdaily.com [dostęp 2021-04-17].
  51. ↑ SpaceX wins NASA's Artemis lunar lander contract [online], news.yahoo.com [dostęp 2021-04-17] (ang.).
  52. ↑ William Harwood, NASA names 18 astronauts for Artemis moon missions – Spaceflight Now [online] [dostęp 2020-12-10] (ang.).
Załogowa eksploracja Księżyca
Programy
Orbitery
Lądowniki
Stacje kosmiczne

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Program_Artemis&oldid=78546940”