SWAPO

Alþýðusamtök Suðvestur-Afríku South West Africa People’s Organisation
Fáni SWAPO
Forseti	Netumbo Nandi-Ndaitwah
Varaforseti	Lucia Witbooi
Aðalritari	Sophia Shaningwa
Stofnár	1960 (1960)
Höfuðstöðvar	Erf 2464, Hans-Dietrich Genscher Street, Katutura, Windhoek, Namibíu
Stjórnmálaleg hugmyndafræði	Frá 2017: Sósíalismi með namibískum einkennum Frá sjálfstæði til 2017: Kapítalismi Fyrir sjálfstæði: Sósíalismi, marx-lenínismi
Einkennislitur	Rauður
Sæti á þjóðþinginu
Sæti á þjóðarráðinu
Vefsíða	swapoparty.org

Alþýðusamtök Suðvestur-Afríku (enska: South West Africa People’s Organisation; skammstafað SWAPO) er namibískur stjórnmálaflokkur sem hefur setið við stjórn ríkisins frá því að Namibía hlaut sjálfstæði árið 1990. Flokkurinn var áður marxísk skæruliðahreyfing sem barðist fyrir sjálfstæði landsins undan Suður-Afríku. Flokkurinn mildaði stefnu sína eftir sjálfstæði landsins og hefur í seinni tíð færst nær mið- eða miðvinstristefnu í stjórnmálum með ívafi af kapítalisma og nýfrjálshyggju. SWAPO nýtur mests fylgis meðal Ovambo-þjóðflokksins, sem er um helmingur Namibíumanna.

Söguágrip

Forveri SWAPO var Alþýðuráð Ovambolands (e. Ovamboland People's Congress), sem síðar var kallað Alþýðusamtök Ovambolands (e. Ovamboland People's Organization eða OPO). OPO var stofnað að undirlagi verkamanna og námsfólks undir forystu Andimba Toivo ya Toivo árið 1957 til þess að berjast gegn hvítri minnihlutastjórn Suður-Afríkumanna í Namibíu. Einn af leiðtogum OPO, Sam Nujoma, stofnaði deild samtakanna í namibísku höfuðborginni Windhoek og efndi þar til mótmæla gegn fyrirætlunum yfirvalda um að koma á aðskilnaðarstefnu í borginni. Þann 10. desember 1959 beittu yfirvöld ofbeldi til þess að tvístra mótmælendum með þeim afleiðingum að 13 Namibíumenn voru drepnir. Forystumenn hreyfingarinnar neyddust margir til að flýja land eða fara í felur.

Árið 1960 var OPO endurskipulagt og nafninu breytt í Alþýðusamtök Suðvestur-Afríku (e. South West Africa People’s Organisation eða SWAPO). Nafnbreytingin var gerð til þess að undirstrika að flokkurinn væri ekki einungis málsvari Ovambo-þjóðarbrotsins, heldur væri markmið hans að sameina alla Namibíumenn í sjálfstæðisbaráttu gegn minnihlutastjórninni. SWAPO náði talsverðu fylgi meðal verkafólks og kom því upp deildum á námusvæðum og suðurhéruðum landsins. Flokkurinn var aldrei formlega bannaður en meðlimir hans sættu þó ofsóknum yfirvalda og voru gjarnan fangelsaðir eða myrtir.

Árið 1966 ákvað hópurinn að taka upp vopnaða baráttu gegn yfirvöldum samhliða aukinni kúgun í landinu. Alþjóðlegur stuðningur við SWAPO jókst verulega árið 1966 þegar öryggisráð Sameinuðu þjóðanna samþykkti að binda enda á umboðsstjórn Suður-Ameríku í Namibíu og árið 1971 þegar Alþjóðadómstóllinn lýsti yfir að hernám Suður-Afríkumanna í Namibíu væri ólöglegt. Hernaðararmur SWAPO, Þjóðfrelsisher Namibíu, háði vopnaða baráttu gegn hersveitum minnihlutastjórnarinnar í landamærastríðinu í Suður-Afríku á meðan flokksfélagar komu upp skrifstofum víða um heim til að vinna sjálfstæðisbaráttunni frekari stuðning. Sömuleiðis óx sjálfstæðisbaráttu SWAPO ásmegin árið 1975 þegar nágrannaríkin Angóla og Mósambík fengu sjálfstæði undan nýlenduyfirvöldum og stjórnir ríkjanna tóku upp opinberan stuðning við SWAPO.

Eftir rúmlega 20 ára stríð féllust Suður-Afríkumenn í maí árið 1988 á að ganga til viðræðna um framkvæmdaráætlun Sameinuðu þjóðanna um sjálfstæði Namibíu. Kosið var til stjórnlagaþings undir umsjá friðargæslusveita Sameinuðu þjóðanna á dögunum 7. – 11. nóvember 1989 þar sem SWAPO fékk 57% atkvæða. Namibía hlaut fullt sjálfstæði þann 21. mars 1990 og Sam Nujoma, forseti SWAPO, varð fyrsti forseti sjálfstæðrar Namibíu.

SWAPO hefur unnið allar þingkosningar í Namibíu frá því að landið hlaut sjálfstæði og hefur yfirleitt aukið við meirihluta sinn. Í þingkosningum ársins 2019 tapaði flokkurinn sætum en viðhélt þó afgerandi meirihluta á þinginu. Vegna hlutverks síns í sjálfstæðisbaráttu landsins hefur flokkurinn haft forskot á aðrar stjórnmálahreyfingar og flokksmenn hafa nýtt þessa sérstöðu til að koma flokknum vel fyrir í stjórnmálakerfinu og gera stjórnarandstöðuflokkum erfitt fyrir. Forseti Namibíu úr SWAPO frá árinu 2015 var Hage Geingob. Hann lést í embætti í febrúar 2024.

Stefnumál og starfsemi

Á tíma sjálfstæðisbaráttunnar aðhylltist SWAPO marx-lenínisma en frá sjálfstæði hafa talsmenn flokksins sagt hann vera hlynntan lýðræðislegum sósíalisma. Flokkurinn er aðili að Alþjóðasambandi jafnaðarmanna. Flokkurinn styður blandað hagkerfi sem felur meðal annars í sér stuðning við eignarréttindi. Innanflokksskipulag SWAPO einkennist enn nokkuð af marxískum uppruna hans og endurspeglast meðal annars í því að innan flokksins starfar stjórnarnefnd eða politburo að hætti gamalla kommúnistaflokka.

Flokkurinn þykir hafa hneigst lengra til hægri á síðari árum og tekið upp ýmsar stefnur í anda nýfrjálshyggju.

Gengi í kosningum

Forsetakosningar

Kosningar	Frambjóðandi	Atkvæði	%	Niðurstaða
1994	Sam Nujoma	370.452	76,34%	Kjörinn
1999		414.096	76,82%	Kjörinn
2004	Hifikepunye Pohamba	625.605	76,45%	Kjörinn
2009		611.241	75,25%	Kjörinn
2014	Hage Geingob	772.528	86,73%	Kjörinn
2019		464.703	56,3%	Kjörinn
2024	Netumbo Nandi-Ndaitwah	683.560	58,07%	Kjörin

Þjóðþingskosningar

Kosningar	Flokksleiðtogi	Atkvæði	%	Þingsæti	+/–	Sæti	Stjórnarþátttaka
1989	Sam Nujoma	384.567	57,33%	41 / 72	Nýr flokkur	1.	Meirihlutastjórn
1994		370.452	76,34%	53 / 72	12	1.	Meirihlutastjórn
1999		414.096	76,82%	55 / 78	2	1.	Meirihlutastjórn
2004		625.605	76,44%	55 / 78	0	1.	Meirihlutastjórn
2009	Hifikepunye Pohamba	611.241	75,25%	54 / 72	1	1.	Meirihlutastjórn
2014		785.671	80,01%	77 / 96	23	1.	Meirihlutastjórn
2019	Hage Geingob	536.861	65,45%	63 / 96	14	1.	Meirihlutastjórn
2024	Netumbo Nandi-Ndaitwah	583.300	53,38%	51 / 96	12	1.	Meirihlutastjórn

Þjóðarráðskosningar

Kosningar	Þingsæti	+/–	Sæti	Stjórnarþátttaka
1992	19 / 26	Nýr flokkur	1.	Meirihlutastjórn
1998	21 / 26	2	1.	Meirihlutastjórn
2004	24 / 26	3	1.	Meirihlutastjórn
2010	24 / 26		1.	Meirihlutastjórn
2015	40 / 42	16	1.	Meirihlutastjórn
2020	28 / 42	12	1.	Meirihlutastjórn