Jump to content

Bitcoin

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
 E artíkulo aki ta skirbí na ortografia di papiamentu. Lo ta apresiá si por mantené e artíkulo aki na estilo di papiamentu.
Bitcoin
Bitcoin logo
Símbolo  BTC, XBT, ₿, Ƀ
Pais internashonal
Divishon 100.000.000 satoshi
Imágennan riba Wikimedia Commons Wikimedia Commons
[Editá Wikidata] · [Manual]

Bitcoin (abreviá: BTC, simbolo: ; ) ta e promé kriptovaluta desentralisá. El a wòrdu introdusí na 2008, na e momento ku a publiká un white paper (lit. "papel blanku", raport òf guia tékniko òf filosófiko) dor di un persona òf grupo bou di e alias Satoshi Nakamoto. Bitcoin a kuminsá operá komo un moneda na 2009, despues di lansamentu pa ku e implementashon di su open-source software.

Bitcoin ta operá via un ret di kòmpiuter, konosí komo nodes, ku ta komuniká ku otro den un sistema peer-to-peer. Kada node ta un kopia independiente di tene buki (distributed ledger), habrí pa públiko pa ku e distribushon di transakshon, yamá blockchain, un sistema desentralisá. Transakshonnan ta wòrdu verifiká pa e uso di kriptografia, kua ta prevení transakshon sin outorisashon, basta ku e usadó tene sierto dato sensitivo privá i sigur.

Konsenso entre "node", tokante e kontenido di blockchain, ta wòrdu alkansá pa un proseso komputarisá intensivo basá riba proof-of-work (lit. "prueba di trabou"), yamá mining (lit. "minamentu"). Den e proseso aki, kòmpiuter spesialisá ta solushoná problema matemátiko kompleho pa balidá transakshonnan i agregá blocks (lit. "blòkinan" di transakshon) nobo na e blockchain. Minamentu ta usa kantidatnan grandi di koriente i p'esei a wòrdu kritiká pa su impakto ambiental.

Historia

[editá | editá fuente]

Bitcoin a desaroyá for di e promé investigashonnan tokante plaka digital i kriptografia. For di añanan 1980 padilanti, vários sistema a wòrdu proponé, inkluso David Chaum su ecash, Adam Back su Hashcash, i konseptonan manera b-money di Wei Dai i bit gold di Nick Szabo. E proyektonan aki a introdusí ideanan klave manera proof-of-work i skarsedat digital, pero no a logra funshoná kompletamente komo valuta desentralisá debí na limitashonnan tékniko.

Na 2008, un persona òf grupo deskonosí ku e nòmber Satoshi Nakamoto a publiká e papel blanku Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. E ret di bitcoin a lansa dia 3 di yanüari 2009 ku e kreashon di genesis block, e promé minamentu pa ku blòki di blokchain di Bitcoin.[1] E promé sostenedó a inkluí Hal Finney, Wei Dai, i Nick Szabo. E promé uso komersial registrá di bitcoin a tuma lugá na 2010, ora ku bitcoin a wòrdu interkambiá pa kuminda.

Den su promé añanan, Bitcoin tabata usá prinsipalmente pa eksperimento i diskushon akadémiko. Ku tempu, mas hende a kuminsá interesá den e moneda, loke a yuda pa desaroyá un merkado i duna Bitcoin un balor ekonómiko real.

Minamentu

[editá | editá fuente]

Minamentu ta e proseso pa balidá transakshonnan nobo i introdusí Bitcoin nobo den sirkulashon. Minadónan ku logra balidá un blok nobo ta risibí un rekompensa den Bitcoin. Ku e tempu, e rekompensa ei ta baha, un proseso programá den e software di Bitcoin. E mekanismo ei ta garantisá ku e kantidat total di Bitcoin ku lo eksistí nunka lo pasa 21 mion.

E proseso di minamentu ta rekerí hopi poder di komputashon i elektrisidat, loke a hasi minamentu bira mas industrial i konsentrá den sierto área.

Uso i adopshon

[editá | editá fuente]

Bitcoin ta usá komo medio di pago, manera un instrumento di transferensia internashonal i komo un reserva di balor. Den sierto lugánan, Bitcoin ta sirbi komo un alternativa pa sistema bankario tradishonal, spesialmente den paisnan kaminda e poblashon no tin fasilidat di banku.

Entre 2021 i 2025, El Salvador a rekonosé bitcoin komo moneda legal, pero a revoká e status aki.[2]

Balor i volatilidat

[editá | editá fuente]

E preis di Bitcoin ta determiná pa oferta i demanda den merkadonan di kriptomoneda. Su balor por subi òf baha rapidamente, loke ta hasi e monedanan hopi volatil. E volatilidat ei a kontribuí tantu na su popularidat komo na su reputashon komo un aktivo riesgoso. Diferente faktor, manera regulashon, adopshon institushonal i notisia global, por influensiá e merkado di Bitcoin.

[editá | editá fuente]

E status legal di Bitcoin ta diferensiá di un pais pa otro. Den algun paisnan, e ta legal i regulá komo un aktivo finansiero, miéntras ku den otro e ta restringí òf prohibí. Gobièrnu i bankunan sentral a ekspresá preokupashon tokante su uso pa aktividat ilegal, labamentu di plaka i evashon di impuesto. Asina mes, algun institushon finansiero a kuminsá eksplorá manera pa integrá teknologia di Bitcoin den nan propio sistemanan.

Kritika i kontrovèrsia

[editá | editá fuente]

Bitcoin ta suheto di hopi krítika. Un di e punto mas diskutí ta su konsumo grandi di energia, debí na e proseso di minamentu.[3] Otro krítika ta su uso den merkadonan ilegal i su falta di protekshon pa usuarionan. Oun asina, sostenedónan di Bitcoin ta argumentá ku e sistema ta ofresé libertat finansiero, transparensia i resistensia kontra sensura.

[editá | editá fuente]